Dzisiaj mówiłem na konferencji „Granice wolności w Internecie„. Poniżej moje notatki do tego wystąpienia. Polecam też artykuł w serwisie Wiadomości24.

Piotr Gomułkiewicz i Jarosław Lipszyc, fot. prezydent.pl, licencja GFDL

„Internauci”. Internauci się zbuntowali, internauci protestują, ktoś tam rozmawia z internautami, a nawet – co szczególnie osobliwe – internautów reprezentują jacyś przedstawiciele. Język potrafi być zwodniczy. Kiedy mówimy internauci projektujemy jakąś osobną grupę, kogoś, z kim można się spotkać i coś uzgodnić. Trochę tak, jak o tej pory było z każdą grupą interesu, która przychodzi do administracji państwowej ze swoimi problemami: pielęgniarki, biznesmeni, policjanci, związkowcy, i tak dalej.

Ale… w Polsce do internetu podłączonych jest na stałe ponad połowa mieszkańców. Ponad 95% rodzin w których są uczące się dzieci ma komputer i dostęp do internetu. Czym lub kim są więc internauci? Może po prostu obywatele? Ludzie?

Nie da się mówić o Internecie, o sieci komunikacyjnej, która nas wszystkich połączyła, w oderwaniu od tego faktu. Internet to zarówno publiczna, jak prywatna sieć komunikacyjna która umożliwia nam wszystkim – całemu społeczeństwu – rozmowę.

XX wiek był erą mediów jednokierunkowych. Radio, telewizja, prasa to media, w których niewielka ilość nadawców mówi do ogromnej ilości odbiorców. Porządki polityczne, które doświadczyły nas w wieku dwudziestym, miału strukturę dokładnie taką, jak media które wykorzystywały w sprawowaniu władzy: centralistyczne systemy oparte na hierarchii, w którym komunikacja przebiega tylko w jednym kierunku, jak głos Fuhrera w radio. To porządek, w którym obywatele słuchają władzy, ale władza nie słucha obywateli.

Internet jest medium wielokierunkowym, medium w którym każdy może mówić i być usłyszanym. Medium, które narusza hierarchiczny porządek projektowany przez media masowe. Medium, w którym obywatele nie tylko mogą powiedzieć co myślą, ale również się zorganizować i zacząć pracować wspólnie.

Ta wielokierunkowość komunikacji powoduje, że Internet jest niezrównanym narzędziem demokratyzacji: demokratyzacji dyskursu publicznego, który umożliwia dialog tym z różnych powodów wykluczonym z mediów masowych. Demokratyzacji procesów decyzyjnych, gdzie różne ośrodki kompetencji mogą mieć wpływ na kształt świata społecznego. Także na decyzje administracji państwowej.

Ta demokratyzacja jest możliwa tylko wtedy, gdy zadbamy o transparentność rządów. Dokumenty publikowane w internecie. Natychmiast. Nie w formie PDF-ów w których zaszyto obrazki, skany papierowych dokumentów z pieczątką, ale prawziwych dokumentów elektronicznych które obywatele mogliby analizować, porównywać, wyszukiwać informacje. Bo w obrazku się nie da.

Prawo do wykorzystania informacji publicznej. Będzie nowelizacja. Warto zwrócić uwagę.

Przyjęcie zasady, że publiczne finansowanie musi się przekładać na publiczną dostępność treści. W szczególności treści edukacyjnych i kultury. Jeśli państwo dba od dekad o drukowanie pism literackich, artystycznych, kulturalnych, to musi teraz zadbać, by te zasoby były dostępne w sieci. Wraz z prawem do ich wykorzystania.

Internet może być narzędziem demokratyzacji, ale w rękach państwa – co pokazuje dobitnie przykład Chin czy Iranu – staje się także wymarzonym narzędziem opresji. Słodkim snem satrapy, zaczarowanym ołówkiem państwa totalitarnego.

W internecie nie jesteśmy anonimowi. Nasze słowa i myśli dają się podejrzeć, zapisać, zanalizować i wykorzystać przeciw nam.

Postępująca digitalizacja komunikacji międzyludzkiej oznacza, że stopniowo przenosimy nasze życie do przestrzeni publicznej. Nasza prywatność jest zagrożona i wymaga ochrony. Przed urzędnikami i agentami państwa, ale także menedżerami prywatnych firm, które zarządzają i wykorzystują nasze dane. LinkedIn zbadał na przykład przepływy personalne pracowników z upadłych w kryzysie banków, do jakich instytucji przechodzili, kiedy, co się z nimi działo. Firma Maxwell daje kubki w zamian za dostęp do informacji o nas i naszych znajomych w portalu Facebook. Te dane są przedmiotem obiegu handlowego, i wymaga on regulacji.

Internet wymaga ochrony. Wymaga ochrony przed administracją państwową, a w szczególności służbami mundurowymi, które nieustannie ponawiają próby uzyskania kontroli operacyjnej nad infrastrukturą internetu, nad komunikacją w internecie.

Wymaga ochrony przed chciwością, o której w ostatnich dwóch dekadach zaczęliśmy mówić jakby była cnotą, a nie grzechem głównym. ACTA, międzynarodowy traktat, w imię chciwości wprowadza odcinanie obywateli od sieci z powodu naruszeń praw autorskich, także tych ściśle prywatnych, niekomercyjnych, związanych z samym uczestnictwem w życiu kulturalnym.

To jest to, co jest nowe. Ale… są pewne rzeczy niezmienne. Jedną z tych rzeczy są prawa podstawowe. Prawo do rozmawiania jest prawem konstytucyjnym, zagwarantowanym w szeregu artykułów. Pan rzecznik mnie poprawi. Jeśli się mylę.

Panie ministrze, bardzo proszę o przekazanie prezydentowi! Jeśli usłyszy Pan, że coś jest robione by chronić obywateli przed internetem – przed negatywnymi zjawiskami w internecie – niech Pan się stanie nieufny. Niech Pan zaprosi ekspertów, niech Pan drąży jaki jest prawdziwy powód. Czy rzeczywiście ochrona? A może jednak pragnienie władzy bądź chciwość? Niech Pan wetuje. Niech Pan wetuje i testuje przed Trybunałem Konstytucyjnym każdą ustawę, która godzi w swobodę wypowiedzi.