Kiedy Minister Boni chciał uspokoić nastroje społeczne powiedział: „Ta umowa w niczym nie zmieni, zgodnie z opiniami prawników, polskiego prawa, także w sferze praw internautów i funkcjonowania internetu„. Tym samym dał dowód, że rząd kompletnie nie rozumie powodów, dla których wprowadzenie ACTA spotkało się z tak silnym i zmasowanym protestem. My nie boimy się tego, że umowa zmieni coś na gorsze. My się boimy, że umowa uniemożliwi nam zmiany na lepsze. Bo źle to już jest.

Z ACTA może być tylko gorzej, bo jest to niezmiernie sprytnie napisany dokument. Posługuje się niejasnymi pojęciami „piractwa” i „skali handlowej” w taki sposób, by dawało się je dowolnie interpretować. Także w taki sposób, by podpadała pod nie większość naruszeń praw wyłącznych mających charakter incydentalny, związany z codziennymi aktami komunikacji – wklejenie nie swojego zdjęcia na stronę internetową czy dźwięki popularnej piosenki na ślubnym wideo. Te naruszenia dziś praktycznie rzecz biorąc nie są w żaden sposób ścigane, choć z prawnego punktu widzenia oczywiście są naruszeniami.

ACTA, nawet nie zmieniając ani na jotę stanu naszego prawa, może diametralnie zmienić sposób, w jaki instytucje państwa i przedsiębiorstwa reagują na takie naruszenia – oczywiście w kierunku większych restrykcji, ograniczenia prywatności i stosowania nieproporcjonalnych środków. Obywatele społeczeństwa informacyjnego wiedzą, że nie da się aktywnie korzystać z mediów komunikacyjnych, w bogatym informacyjnie środowisku, bez dokonywania takich naruszeń. Ostatnie badania przeprowadzone przez Mirosława Filiciaka i Alka Tarkowskiego (będącego, o ironio, doradcą ministra Boniego) pokazały wyraźnie, że świat nie dzieli się na „złych piratów” i „płacących obywateli”. Osoby które najwięcej swoich pieniędzy wydają w sektorze kultury i osoby naruszające prawa to są dokładnie te same osoby. Najlepiej wykształceni i najbardziej oczytani są naraz najlepszymi klientami przemysłów kreatywnych i najczęściej stojącymi na bakier z prawem autorskim przestępcami.

To oznacza, że wojna z piractwem – na którą właśnie rusza premier – jest wojną z elitą tego kraju. Kiedy to zrozumiemy, przestanie nas dziwić temperatura sporu. Osoby protestujące przeciwko ACTA doskonale znają ten dokument i wiedzą jakie zagrożenia ze sobą niesie. Protestuje kilkaset tysięcy ludzi, jest blackout kilkuset witryn internetowych, zapowiedziano kilkadziesiąt manifestacji w różnych miastach. Wczoraj w Warszawie na ulicy stało kilka tysięcy ludzi. To nie jest jakaś jedna grupa interesu, która forsuje swój model biznesowy. To protest obywateli zaniepokojonych ingerencją władzy w sferę ich prywatnej komunikacji z innymi ludźmi.

Obywatele chcą reformy systemu. W medialnej dyskusji sprowadzane jest to często do frazy „zgoda na piractwo”, ale naprawdę, nie o to tutaj chodzi. Chodzi o zbudowanie takiego systemu, który będzie po pierwsze skuteczny ekonomicznie, po drugie będzie prosty i zrozumiały dla obywateli, a po trzecie nie będzie ograniczał wolności słowa i praw obywatelskich. Obecny system nie spełnia żadnego z tych warunków: został zbudowany w epoce drukowanej książki, w celu wspierania modelu sprzedaży fizycznych egzemplarzy utworów, więc siłą rzeczy nijak się ma do realiów cyfrowej, bezkosztowej dystrybucji. Ogrom niejasnych reguł i wyjątków czyni nawet tak prostą czynność jak cytowanie zadaniem dla sztabu prawników. Zaś w sytuacji, gdy większość naszych aktów komunikacyjnych ma charakter publiczny – na blogach i forach internetowych czy w serwisach społecznościowych -  idea monopolu na publikację stała się już teraz niczym innym jak groźnym kneblem. W świecie polifonicznej informacji to co mamy do przekazania innym stosunkowo rzadko pochodzi wyłącznie od nas.

Zbudowanie nowego systemu jest wyzwaniem, które powoli podejmuje szereg ośrodków intelektualnych, włączając w to World Intelectual Property Organization. Nie ma przeszkód, by nie rozpocząć takich działań w Polsce już teraz… o ile wdrożenie zmian będzie możliwe.

ACTA zawiera w sobie nie tylko potwierdzenie obowiązujących aktów prawnych, ale też szereg zapisów dodatkowych, zupełnie dla naszego porządku prawnego nowych. To o nich mówił premier kiedy deklarował, że nie chce ograniczania praw „internautów” (choć zapewne miał na myśli po prostu obywateli). Na pozór deklaracja premiera nie ma sensu. Jeśli wszystkie „twarde” postanowienia są już zawarte w polskim prawie, w opcjonalne nie będą wdrażane, to po co w ogóle do ACTA przystępujemy? Niestety, odpowiedź na to pytanie jest dość oczywista. ACTA ma na celu nie tylko zabetonowanie istniejącego porządku prawnego, ale też wytyczenie takiej drogi w przyszłość, z której zboczyć nie będzie można. Te dodatkowe przepisy, te które budzą takie kontrowersje, nie będą wdrażane dziś. Ale jutro, w bardziej sprzyjającej sytuacji politycznej, przez inny rząd, wdrożone niechybnie zostaną. Po to są zapisane w traktacie. Inaczej by ich tam nie było.

To będzie świetna wymówka, żeby nie rozważać żadnych postulatów reform: nie możemy, bo jesteśmy stroną ACTA. Jedyne co możemy zmienić to zwiększyć restrykcję, zaostrzyć ściganie, zwiększyć kontrolę, zrezygnować z pośrednictwa sądów, wprowadzić obowiązki dla pośredników. Decyzja nie będzie już należała do nas. Co najwyżej tempo wprowadzania tych zmian.

Trudno zgodzić się z tą logiką. Jesteśmy suwerennym krajem. Mamy prawo do swobodnego kształtowania naszego porządku prawnego, w warunkach demokratycznej kontroli nad władzą ustawodawczą. Prawo powinno być stanowione przez wybranych w powszechnych wyborach przedstawicieli, a nie nieznanych z nazwiska urzędników negocjujących tajne traktaty.

Rząd w żaden sposób nie wykazał, że Polska odniesie z podpisania jakiekolwiek korzyści. Trudno za taką korzyść uznać argument premiera, iż postawi to nas w jednym rzędzie z USA i Japonią. Te kraje różnią się od nas choćby tym, że są eksporterami własności intelektualnej. Polska jest importerem. W najlepszym wypadku jest to więc traktat, z którego nie odnosiemy żadnych widocznych korzyści. Jednocześnie odbieramy sobie suwerenność w istotnej sferze kształtowania norm społecznych, a w czasach społeczeństwa informacyjnego bodaj czy nie najważniejszej – sferze komunikacji zapośredniczonej przez media. W mojej opinii jest to po prostu sprzeczne z polską racją stanu.

Ratyfikowana umowa międzynarodowa jest stosowana bezpośrednio. Ona nie zmienia prawa krajowego: ona stanie się prawem krajowym. Minister Boni zadeklarował następującą procedurę: podpisanie ACTA, debatę publiczną i zgłoszenie klauzul klaryfikujących polskie rozumienie traktatu. Niestety, tej propozycji z dość oczywistych powodów nie można traktować poważnie. Mówienie o późniejszym zgłaszaniu klauzul jest nieporozumieniem, bo klauzule zgłasza się na etapie podpisu, a nie ratyfikacji. A nawet nieratyfikowana ACTA ograniczy nas w możliwościach kształtowania porządku prawnego, bo planując zmiany prawne będziemy musieli brać pod uwagę ich zgodność z traktatem. Innymi słowy: jeśli premier chce zabetonować nasz system własności intelektualnej, to wcale nie potrzebuje ratyfikować umowy. Wystarczy że ją podpisze.

Doskonale wiemy, że traktaty są najwygodniejszą – bo niepoddaną demokratycznej kontroli – drogą kształtowania niepopularnego prawa. Po podpisaniu ACTA pozostanie nam już tylko jedna droga: podążanie wytyczoną w tym traktacie drogą zwiększania represji, kontroli i powolnego odbierania swobód. Na końcu tej drogi czeka nas antyutopia lub rewolucja. Bądź jedno i drugie.

Od tygodnia bloga Kumple nie ma w sieci. Został zablokowany przez Onet w związku z doniesieniem o naruszeniu regulaminu. Trochę nas to zaskoczyło. Was pewnie także. I pewnie chcecie wiedzieć co się stało. Otóż zaatakowała nas Lidia Plesner.

Kumple.blog.pl jest prowadzony od 8 lat przeze mnie, Piotra Mareckiego i Pawła Dunina-Wąsowicza. Od dwóch lat notki pojawiały się rzadko, od pół roku sporadycznie. W zasadzie wartość Kumpli jest dziś czysto historyczna. Głupio by jednak było tracić całe archiwum dokumentujące życie literackie pierwszej dekady XXI wieku.

Lidia Teresa Plesner napisała do redakcji blog.pl oraz do nas z żądaniem usunięcia recenzji książki opublikowanej… 11.04.2003. Można powiedzieć, że trochę czasu to zajęło. W treści tej wiekowej już recenzji nabijaliśmy się  z biogramów zamieszczonych w almanachu wierszy poetów Ziemi Kluczborskiej „Zaplątani w pędzie cyfr” (wydawnictwo Antykwa, Kluczbork 2003, ISBN 8387493627).

Najsmakowitsze kawałki wyciągnięte z biogramu Lidii Plesner brzmią tak:

Lidia Teresa Plesner (rocznik 1982) – Szaleje, w granicach zdrowego rozsądku, na punkcie Francji, języka francuskiego, serów, wina, itp. Kocha muzykę, którą wpycha się gdzieś do środka i już nie chce wyjść. Mieszka w Bąkowie.

czytaj całość w google cache

Lidia Plesner twierdzi, że opublikowanie tej informacji jest naruszeniem jej prawa do ochrony danych osobowych. Nie sądzę. Wszystkie informacje zamieszczone powyżej pochodzą z opublikowanej książki, jeśli więc do kogoś można mieć pretensje, to do wydawnictwa Antykwa. My w swojej recenzji jedynie powtórzyliśmy fakty podane przez wydawcę.

Oczywiście można się spierać, czy dobrze się jest naśmiewać z bliźnich. Ale Kumple nic innego nie robili, tylko naśmiewali się z bliźnich i samych siebie. Z Lidii Plesner naśmiewaliśmy się zresztą łagodnie, w każdym razie w porównaniu z tym jak traktowaliśmy innych autorów (z których kilku dziś już jest klasykami).

Notka ta w niczym jednak nie narusza regulaminu portalu blog.pl, dlatego od decyzji redakcji się  właśnie odwołujemy. Damy znać, jak nam poszło.

Natomiast blog Kumple tak czy siak powróci do sieci już wkrótce, być może pod innym adresem.  Na razie można go szukać w Internet Archive.

Ciekaw jestem tylko, czy Lidia Plesner wie co to jest „Streisand Effect„?

Najłatwiej testować poziom naszych norm cywilizacyjnych, jakości ochrony praw człowieka i w ogóle naszej zdolności do życia w rozwiniętej demokracji na wykluczonych. Obecnie wykluczonych mamy dwóch: są to terrorysta i pedofil. W zasadzie zgadzamy się, że wszyscy są równi i równie godni poszanowania ich praw. Oczywiście, oprócz terrorystów i pedofilów. Dlatego ktokolwiek, kto jest podejrzany o terroryzm bądź pedofilię może pożegnać się ze swoim prawem do uczciwego procesu czy uznania winnym dopiero po wyroku sądu. Terrorystów i pedofilów osądza sam akt oskarżenia, jak u Kafki. Podejrzanych o terroryzm  można bezkarnie katować w tajnych więzieniach, strzelać do nich z samolotów bezzałogowych nawet gdy rzucają broń i się poddają, trzymać latami bez sądu w pomarańczowych drelichach. Tych podejrzanych o pedofilię można bezkarnie piętnować na portalu policyjnym. Przecież i tak nikt się nie ujmie za pedofilem.

Krzysztof Kuszej nie jest malarzem, którego prace wieszają w mieszkaniach straszni mieszczanie. Jego prace od lat balansują na granicy prowokacji, dobrego smaku i głębokiej refleksji nad kondycją społeczeństwa. Ostatnia seria obrazów Kuszeja to ostry atak na kościół i jego politykę radzenia sobie z pedofilskimi skandalami.

Z płótna „Cudowny Obraz Matki Boskiej z Jeleniej Góry, gdzie grasował pedofil katolicki ksiądz Ryszard Ś.” uśmiecha się do nas dziewczynka podpisana, jak dzieci na przedszkolnych rysunkach, jako „Magda, 4 lata”. Magda jest naga, i ubrana w kabaretki. Z lewej, z brązowego płótna wyłania się bezgłowa postać nagiego gwałciciela, z zawieszonym nad pustą szyją krzyżem. Męskość zwisa nad mszalnym kielichem.

Symbolika tego obrazu nie budzi żadnych wątpliwości. Trudno na ten obraz patrzeć, bo wyzwala emocje: odrazę, niechęć, oburzenie. Być może u niektórych także do malarza, który delikatny i mocno polityczny temat traktuje z całą brutalnością artysty. Bo artysta nie jest politykiem. Nie musi być wyważony w swoich ocenach. Ma do tego prawo. Konstytucyjne. I z całą śmiałością z tego prawa korzysta, malując obrazy kolejnych świętych – ofiar pedofilów.

Dwa lata temu wprowadziliśmy do naszego kodeksu karnego nowy przepis. Obecnie art 202 KK § 4b brzmi tak: „Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające wytworzone albo przetworzone wizerunki małoletnich uczestniczących w czynnościach seksualnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”. Brzmi enigmatycznie? To bardzo proste. Wcześniej zakazane było tylko posiadania „treści pornograficznych z udziałem małoletniego”. Czyli zakazane było tylko posiadanie i rozpowszechnianie treści, które powstały czyniąc krzywdę dzieciom. Obecnie zaś zakazane jest także posiadanie treści, które dzieci po prostu przedstawiają.

Kiedy ten przepis powstawał organizacje praw człowieka zwracały uwagę, że jest on nieprecyzyjny, niejasny i może być wykorzystywany jako narzędzie ograniczania wolności słowa. Niedługo czekaliśmy. Pierwszą ofiarą tego przepisu jest malarz, któremu grożą 2 lata więzienia.

Ale na przykład taka policja nie czekała na wyrok sądu. Na swojej stronie wywaliła wielki artykuł pod bijącym w oczy tytułem „Wpadł malarz – lubieżnik” i poinformowała, że łódzki artysta został objęty policyjnym dozorem, obrazy skonfiskowano, a prokuratura sformułowała zarzuty. Policja nie musi przecież znać się na sztuce i wnikać „co autor miał na myśli”, prawda? Nie trzeba było długo czekać, by temat podchwyciły tabloidy. „Artysta-pedofil malował dziecięcą pornografię” alarmuje Super Express. Nikt nie sprawdził, że w tym co maluje Kuszej nie ma ani krzty pornografii, i w ogóle nie o to chodzi. Przecież wiadomo: są nagie dzieci, to artysta jest pedofil. Zresztą kodeks karny nie mówi nic o pornografii. Mówi o wizerunkach małoletnich.

W ten sposób dorobiliśmy się piętrowego pasztetu. Artystyczna krytyka pedofilii została wzięta za pornografię, malarz antyklerykał został obwołany pedofilem, a policja wyręczyła sąd w wydaniu wyroku. A wszystko z powodu złego przepisu, który nie ochroni żadnego dziecka – bo przecież Kuszej żadnego dziecka nie skrzywdził, wręcz przeciwnie, wystąpił w ich obronie.

W całej tej sprawie nie chodzi tylko o Kuszeja. Tu chodzi o nasze podstawowe wolności. Straszaki takie jak pedofilia czy terroryzm służą do wprowadzania dowolnie restrykcyjnych praw ograniczających naszą wolność i zwiększających kontrolę nad naszymi poczynaniami. Gdyby dwie dekady temu ktoś zaproponował zainstalowanie na lotniskach specjalnych kamer umożliwiających obejrzenie sobie każdego z nas nago, zareagowalibyśmy oburzeniem. Dziś na całym świecie miliony ludzi dają się oglądać w strojach Adama i Ewy urzędnikom wyposażonym w pałki i kajdanki, w imię walki z terroryzmem oczywiście. Gdyby dwie dekady temu ktoś zaproponował, by cała nasza korespondencja podlegała prewencyjnej cenzurze, a listy zawierające pornografię i inne treści zakazane nie docierały do adresatów, wyszlibyśmy na ulice. W zeszłym roku z taką propozycją wyszedł nasz własny rząd, i tylko z trudem zmontowana koalicja organizacji pozarządowych odwiodła go od tego pomysłu.

Co się z nami stało w międzyczasie?

Galeria obrazów Kuszeja
Tekst polskiej policji o Kuszeju:
Super Express o Kuszeju

Potrzebuję pomocy. Napiszcie, czym dla was była ta wolność. Przedmioty, miejsca, prawa, zdarzenia. Koncerty, wyjazdy. Linkujcie teksty które o tym opowiadają, filmy, archiwalne wycinki, wspominajcie telewizję i prasę. Dokumenty. Miasto. Wieś. Być może także politykę. Koniecznie szkołę, uniwersytet, pracę.

Swoje wpisy dodawajcie poniżej. Nie trzeba się podpisywać.

Dziękuję za pomoc!

W trakcie swojego wystąpienia poruszyłem kwestię dostępności archiwów mediów publicznych i prawa do ich wykorzystywania przez obywateli (nagranie dostępne w serwisie blip.tv). Jednocześnie zgłosiłem propozycję dwóch poprawek do obecnej ustawy. Pierwsza poprawka to:

Wszelkie programy, treści i usługi medialne wytworzone przy udziale
środków publicznych oraz zasoby archiwalne jednostek mediów publicznych są nieodpłatnie publicznie udostępnianie w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Sądzę, że dostęp do produkcji misyjnej mediów publicznych nie powinien być limitowany zasobnością portfela. Obecna praktyka TVP polegająca na sprzedawaniu dostępu do treści moim zdaniem nie mieści się w misji mediów – było nie było – publicznych.  Drugą kwestią jest prawo do wykorzystywania tych treści. Dziś nie jesteśmy już biernymi odbioracmi, jesteśmy aktywnymi użytkownikami mediów. Jeśli rolą mediów publicznych jest zaspokajanie istotnych społecznych potrzeb, to jedynym sposobem jest publikacja treści na wolnych licencjach. Nie wiem, czy proponowany – dość „miękki” – zapis o promowaniu otwartego licencjonowania jest wystarczający. Ale od czegoś trzeba zacząć:

Media publiczne promują audycje i treści, których producenci lub autorzy w umowie o dofinansowanie zobowiązują się do zezwolenia w licencji, o której mowa w art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.1)), na ich dowolne rozpowszechnianie oraz dowolne rozpowszechnianie ich opracowań i utworów zależnych.

Poprawki te trafiły obecnie na obrady sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu. Jeśli zostaną zgłoszone przez jakiegoś posła oficjalnie, to być może zamienią się w obowiązujące prawo.

Rejestracja wideo dyskusji „Czy zniszczymy wolność w sieci?” jest już dostępna na stronie polityczni.pl. W swoim wystąpieniu cytowałem cudowny wywód sędziego Stevensa z wyroku Sądu Najwyższego w sprawie McIntyre vs Ohio Elections Board z roku 1995:

Według naszej konstytucji anonimowe pamflety nie są szkodliwą i nieuczciwą praktyką, ale zaszczytną tradycją prowadzenia… sporów i debat. Anonimowość jest tarczą chroniącą przed tyranią większości. Pisał o tym John Stuart Mill w eseju „O wolności”. Tym samym anonimowość jest urzeczywistnieniem celów stojących za Kartą Praw, a pierwszą poprawką do konstytucji w szczególności: aby chronić niepopularne osoby przed odwetem, a ich poglądy przed cenzurą z rąk nietolerancyjnego społeczeństwa. Prawo do pozostania anonimowym może być nadużywane kiedy chroni nieuczciwość. Ale debata polityczna ze swej natury ma nieprzewidywalne konsekwencje, a nasze społeczeństwo zasadniczo przykładą większą wagę do swobody słowa niż niebezpieczeństw jego nadużycia.

Z kolei w dyskusji przypomniałem problem kontroli nad naszymi danymi odnosząc się do wykładu, jaki Eben Moglen wygłosił dla Internet Society w Nowym Jorku.

Ponieważ po spotkaniu premier Pawlak poprosił mnie o przesłanie linku do tego wykładu postanowiliśmy rozpocząć jego tłumaczenie na polski na publicznym wiki. Serdecznie zapraszam do pomocy – wykład jest dość długi, więc jeśli znasz angielski to poświęc pół godziny na przetłumaczenie kilku akapitów.

Piotr Gomułkiewicz i Jarosław Lipszyc, fot. prezydent.pl, licencja GFDL

„Internauci”. Internauci się zbuntowali, internauci protestują, ktoś tam rozmawia z internautami, a nawet – co szczególnie osobliwe – internautów reprezentują jacyś przedstawiciele. Język potrafi być zwodniczy. Kiedy mówimy internauci projektujemy jakąś osobną grupę, kogoś, z kim można się spotkać i coś uzgodnić. Trochę tak, jak o tej pory było z każdą grupą interesu, która przychodzi do administracji państwowej ze swoimi problemami: pielęgniarki, biznesmeni, policjanci, związkowcy, i tak dalej.

Ale… w Polsce do internetu podłączonych jest na stałe ponad połowa mieszkańców. Ponad 95% rodzin w których są uczące się dzieci ma komputer i dostęp do internetu. Czym lub kim są więc internauci? Może po prostu obywatele? Ludzie?

Nie da się mówić o Internecie, o sieci komunikacyjnej, która nas wszystkich połączyła, w oderwaniu od tego faktu. Internet to zarówno publiczna, jak prywatna sieć komunikacyjna która umożliwia nam wszystkim – całemu społeczeństwu – rozmowę.

XX wiek był erą mediów jednokierunkowych. Radio, telewizja, prasa to media, w których niewielka ilość nadawców mówi do ogromnej ilości odbiorców. Porządki polityczne, które doświadczyły nas w wieku dwudziestym, miału strukturę dokładnie taką, jak media które wykorzystywały w sprawowaniu władzy: centralistyczne systemy oparte na hierarchii, w którym komunikacja przebiega tylko w jednym kierunku, jak głos Fuhrera w radio. To porządek, w którym obywatele słuchają władzy, ale władza nie słucha obywateli.

Internet jest medium wielokierunkowym, medium w którym każdy może mówić i być usłyszanym. Medium, które narusza hierarchiczny porządek projektowany przez media masowe. Medium, w którym obywatele nie tylko mogą powiedzieć co myślą, ale również się zorganizować i zacząć pracować wspólnie.

Ta wielokierunkowość komunikacji powoduje, że Internet jest niezrównanym narzędziem demokratyzacji: demokratyzacji dyskursu publicznego, który umożliwia dialog tym z różnych powodów wykluczonym z mediów masowych. Demokratyzacji procesów decyzyjnych, gdzie różne ośrodki kompetencji mogą mieć wpływ na kształt świata społecznego. Także na decyzje administracji państwowej.

Ta demokratyzacja jest możliwa tylko wtedy, gdy zadbamy o transparentność rządów. Dokumenty publikowane w internecie. Natychmiast. Nie w formie PDF-ów w których zaszyto obrazki, skany papierowych dokumentów z pieczątką, ale prawziwych dokumentów elektronicznych które obywatele mogliby analizować, porównywać, wyszukiwać informacje. Bo w obrazku się nie da.

Prawo do wykorzystania informacji publicznej. Będzie nowelizacja. Warto zwrócić uwagę.

Przyjęcie zasady, że publiczne finansowanie musi się przekładać na publiczną dostępność treści. W szczególności treści edukacyjnych i kultury. Jeśli państwo dba od dekad o drukowanie pism literackich, artystycznych, kulturalnych, to musi teraz zadbać, by te zasoby były dostępne w sieci. Wraz z prawem do ich wykorzystania.

Internet może być narzędziem demokratyzacji, ale w rękach państwa – co pokazuje dobitnie przykład Chin czy Iranu – staje się także wymarzonym narzędziem opresji. Słodkim snem satrapy, zaczarowanym ołówkiem państwa totalitarnego.

W internecie nie jesteśmy anonimowi. Nasze słowa i myśli dają się podejrzeć, zapisać, zanalizować i wykorzystać przeciw nam.

Postępująca digitalizacja komunikacji międzyludzkiej oznacza, że stopniowo przenosimy nasze życie do przestrzeni publicznej. Nasza prywatność jest zagrożona i wymaga ochrony. Przed urzędnikami i agentami państwa, ale także menedżerami prywatnych firm, które zarządzają i wykorzystują nasze dane. LinkedIn zbadał na przykład przepływy personalne pracowników z upadłych w kryzysie banków, do jakich instytucji przechodzili, kiedy, co się z nimi działo. Firma Maxwell daje kubki w zamian za dostęp do informacji o nas i naszych znajomych w portalu Facebook. Te dane są przedmiotem obiegu handlowego, i wymaga on regulacji.

Internet wymaga ochrony. Wymaga ochrony przed administracją państwową, a w szczególności służbami mundurowymi, które nieustannie ponawiają próby uzyskania kontroli operacyjnej nad infrastrukturą internetu, nad komunikacją w internecie.

Wymaga ochrony przed chciwością, o której w ostatnich dwóch dekadach zaczęliśmy mówić jakby była cnotą, a nie grzechem głównym. ACTA, międzynarodowy traktat, w imię chciwości wprowadza odcinanie obywateli od sieci z powodu naruszeń praw autorskich, także tych ściśle prywatnych, niekomercyjnych, związanych z samym uczestnictwem w życiu kulturalnym.

To jest to, co jest nowe. Ale… są pewne rzeczy niezmienne. Jedną z tych rzeczy są prawa podstawowe. Prawo do rozmawiania jest prawem konstytucyjnym, zagwarantowanym w szeregu artykułów. Pan rzecznik mnie poprawi. Jeśli się mylę.

Panie ministrze, bardzo proszę o przekazanie prezydentowi! Jeśli usłyszy Pan, że coś jest robione by chronić obywateli przed internetem – przed negatywnymi zjawiskami w internecie – niech Pan się stanie nieufny. Niech Pan zaprosi ekspertów, niech Pan drąży jaki jest prawdziwy powód. Czy rzeczywiście ochrona? A może jednak pragnienie władzy bądź chciwość? Niech Pan wetuje. Niech Pan wetuje i testuje przed Trybunałem Konstytucyjnym każdą ustawę, która godzi w swobodę wypowiedzi.

Program dotacji dla czasopism wygląda, jakby był przygotowany nie tyle 6, co 50 lat temu. Sposób określania wskaźników i opis celów przygotowany jest pod media drukowane, co oznacza że automatycznie z konkursu wykluczone są inicjatywy internetowe. Tymczasem wiele serwisów internetowych ma dziś poziom merytoryczny oraz faktyczny zasięg znacząco wyższy, niż różne magazyny drukowane. Okazuje się jednak, że czytelnictwo na poziomie kilkuset tysięcy w internecie ministerstwo po prostu przegapi. Spójrzmy na wskaźniki programu. Są dwa:

1. Liczba numerów czasopisma wydanych w ramach zadania
2. Nakład każdego numeru

Pisma kulturalne nie mają więc żadnego powodu, by docierać do czytelników przez internet. Tymczasem publikacja w internecie ma z punktu widzenia czasopism oraz grantodawcy co najmniej trzy ważne zalety:

1. Jest najtańszą możliwą metodą dotarcia do czytelników, zarówno z punktu widzenia odbiorcy, jak i sponsora
2. Umożliwia trwały dostęp do publikowanych materiałów także po zakończeniu dystrybucji egzemplarza papierowego
3. Znacząco zmniejsza obciążenie logistyczne i organizacyjne związane z organizacją druku i dystrybucji pozwalając się skoncentrować na istocie działalności, czyli zamawianiu i publikacji materiałów

Sprzedaż czasopisma w formie drukowanej bywa ważnym źródłem przychodów, ale… nie zawsze. Wysokie koszty druku i jeszcze wyższe dystrybucji (bywa, że w sumie to jest ponad 50% ceny detalicznej) przy niskich nakładach generują tylko koszty. To dlatego wiele czasopism w ogóle zrezygnowało z wersji papierowej. Agnieszka Kozłowska wymienia: artPAPIER, Esensja, Fahrenheit, KZ, Kultura Enter, Mroczna Środkowo-Wschodnia Europa, Purpose, Verte. Chętnie bym sporządził pełniejszą listę internetowych serwisów kulturalnych wysokiej jakości, może czytelnicy mi pomogą?

Wydaje się więc, że najwyższy czas umożliwić uzyskiwanie dotacji inicjatywom internetowym. Wystarczy wprowadzić wskaźniki z programu digitalizacyjnego: średnia ilość użytkowników dziennie, ilość odsłon etc. za ostatni rok.

Pisma dotowane z budżetu powinny mieć także obowiązek publikacji materiałów w internecie. Jeśli nie mają własnej strony mogą wykorzystywać istniejącą sieć bibliotek internetowych dLibra albo bezpośrednio cyfrową wersję Biblioteki Narodowej czyli Polonę. Może to być robione po zakończeniu okresu dystrybucji egzemplarzy fizycznych, które przecież pozostają na półkach tylko przez ograniczony czas, żeby nie kanibalizować przychodów z tytułu dystrybucji egzemplarzy fizycznych. Dlaczego? Dlatego że publiczne fundusze powinny wspierać dostępność i wysokie czytelnictwo treści o dużej wartości. To jest powód, dla którego w ogóle państwo wspiera pisma kulturalne. W XXI wieku inaczej niż przez internet tego się robić nie da.

Dodatkowo powinno się stosować zasadę znaną z tegorocznego programu Edukacja kulturalna, iż dodatkowo premiowane punktami jest udostępnianie tekstów i innych materiałów na wolnych licencjach. Udostępnianie na wolnej licencji umożliwia dalszy wykorzystanie tych materiałów, a tym samym zwiększa dostępność i efektywność wydatkowania funduszy publicznych. Wspierajmy budowanie otwartej, a nie zamkniętej kultury. Nie sądzę, by powinno to być kryterium obowiązkowe, ale te instytucje i autorzy którzy chcą na dalsze wykorzystanie materiałów zezwolić powinni być adekwatnie wynagradzani.

1. Porzucenie projektu Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych
2. Prowadzenie rzetelnej Oceny Skutków Regulacji i realnych konsultacji społecznych
3. Ochrona praw społeczeństwa informacyjnego

Pełen tekst postulatów jest dostępny m. in. na stronie Fundacji Nowoczesna Polska.

Poniżej wklejam wywiad, jaki przeprowadził ze mną Adrian Kubicki dla ngo.pl.

Brak konsultacji społecznych przy tworzeniu prawa – to główny zarzut, jaki koalicja organizacji pozarządowych ma wobec władz. Niespełna dwa tygodnie temu odbyło się spotkanie NGO-sów z premierem w sprawie ustawy hazardowej. Z prezesem Fundacji Nowoczesna Polska, Jarosławem Lipszycem, rozmawiamy o tym, co do tej pory wyniknęło z tego spotkania i co dalej zrobią organizacje pozarządowe, żeby zapobiec utworzeniu rejestru zakazanych stron internetowych.

autor(ka): Adrian Kubicki
2010-02-17, 14.41

Pan i inni przedstawiciele organizacji pozarządowych rozmawiali z premierem na temat ustawy hazardowej. Dużo propozycji rozwiązań padło z waszej strony, padły też wstępne deklaracje ze strony premiera. Jesteście zadowoleni z tego spotkania?
J.L.: – Przede wszystkim – jestem bardzo zadowolony, że to spotkanie w ogóle się odbyło. Natomiast jego skutki będziemy mogli ocenić dopiero za jakiś czas, kiedy zobaczymy, co pójdzie za tym spotkaniem. Wystąpienie przed mediami, podczas którego można pewne rzeczy powiedzieć czy pewne rzeczy nagłośnić to jest jedno, a realna praca to jest drugie. Podczas tego spotkania organizacje pozarządowe i osoby reprezentujące różne środowiska, przedsięwzięcia, media internetowe poruszyły szereg bardzo istotnych błędów w tej ustawie i procesie jej legislacji, z których rejestr stron zakazanych jest tak naprawdę tylko jednym z wielu punktów.

Czy nie ma Pan wrażenia, że premier pracuje na swój dobry wizerunek, spotykając się przed kamerami i mówi tylko o rzeczach, które są nagłośnione w mediach?
J.L.: – Niewątpliwie tak jest, ale wydaje mi się, że dobrze zakomunikowaliśmy opinii publicznej i premierowi, iż zasadniczym problemem są konsultacje społeczne i szerzej: debata wokół tego, jakiego rodzaju społeczeństwo informacyjne zamierzamy budować. Rejestr stron internetowych to absurdalny, bardzo restrykcyjny i bardzo ingerujący w systemy informatyczne w kraju pomysł. Władze chcą go przepchnąć opłotkami na marginesie zupełnie innej ustawy, a my nawet nie wiemy, kto jest jego autorem i jakie są powody jego wprowadzenia. Bo jeżeli pomysłem jest to, że mamy jednocześnie i zwiększać dochody państwa, o czym premier najwięcej mówił, i walczyć na przykład z pedofilią, to my się zastanawiamy, jaki jest tego prawdziwy powód. Domyślamy się, że chodzi o uzyskanie kontroli nad infrastrukturą komunikacyjną.

Sprzeciwiacie się temu, bo taka kontrola byłaby szkodliwa dla społeczeństwa, czy tylko dlatego, że jej wprowadzenie i tak zakończy się fiaskiem? Czy jakakolwiek kontrola przy użyciu rejestru stron internetowych jest możliwa?
J.L.: – Rejestr to tylko lista stron. Tu chodzi o serwery instalowane w siedzibach operatorów telekomunikacyjnych, przez które musiałby być przepuszczany cały ruch elektroniczny, czyli każdy e-mail, każda wiadomość. Mówię o bardzo konkretnym sprzęcie, o tonach sprzętu, który musiałby być zainstalowany jako efekt stworzenia rejestru. W tym sensie to, co by się znalazło na tej liście, jest nieistotne. To, że powstałaby infrastruktura, która mogłaby być wykorzystywana do bardzo wielu różnych innych celów jest niebezpieczne.

Możliwość wykorzystania tej infrastruktury jako narzędzia dla dyktatury ocenia Pan jako realne zagrożenie, coś co może rzeczywiście nastąpić?
J.L.: – Realnie byliśmy bardzo blisko zainstalowania tego sprzętu.

Premier mówi, że nie ma na celu inwigilowania obywateli, i to wcale nie jest narzędzie aparatu państwowego…
J.L.: – Jeżeli w pierwszym akcie wisi strzelba, to w ostatnim musi wystrzelić. Trochę jest mi wszystko jedno, co premier mówi dziś i jaki dziś ma cel. Jeżeli wiesza na ścianie naładowaną strzelbę, to ja realnie boję się, że ona wystrzeli. Bo jeżeli tak ma się nie stać, to po co jest naładowana i po co wisi?

Ale zgadza się Pan, że premier mówi o istotnych problemach takich jak przemoc czy pedofilia w sieci? Może tylko nie wie, jak im przeciwdziałać?
J.L.: – Czyżby? Fundacja Kid Protect mówi, że ten pomysł jest nie tylko zły, a wręcz szkodliwy. Uczyni przemoc wobec dzieci mniej widoczną, ale nie zlikwiduje tej przemocy. Internet jest platformą komunikacji, on nie istnieje tylko w komputerach. Istnieje także w telefonach komórkowych i tak samo w czasopismach pornograficznych. Państwo powinno tak jak wszędzie, tak i w internecie ścigać i łapać przestępców.

Czy polskie prawo nadąża za zmianami technologicznymi? Czy to przełożenie, które Pan proponuje da się w Polsce zaimplementować?
J.L.: – Nasz system prawa wymaga reformy. Faktem jest, że pojawienie się nowych technologii komunikacyjnych, które dają bardzo duże możliwości, wywołało ruch społeczny z udziałem prywatnych osób, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń biznesowych. Wszyscy mogą się teraz ze sobą komunikować. Ten ruch nie ma liderów. W ich roli występowało dotychczas w sieci może kilkanaście osób. Decentralizacja takiej obywatelskiej koalicji była możliwa tylko dzięki technologiom komunikacyjnym, i to jest wielka zmiana, która wywraca logikę bardzo wielu różnych regulacji i która ma wpływ na to, jak te regulacje funkcjonują w realnym świecie.
Dlaczego teraz musimy myśleć o prawie prasowym? Bo okazało się, że mamy w tym kraju kilkanaście milionów dziennikarzy, którzy piszą i publikują. To samo jest z prawem autorskim. Okazało się, że w tym kraju mamy kilkanaście milionów twórców. System prawa autorskiego i system redystrybucji w ogóle nie jest przygotowany na to, że nagle pojawia się taka ilość osób uprawnionych do otrzymywania tantiem z tytułu publikacji.

Jeśli chodzi o system ścigania przestępców, to jest on przecież dokładnie taki sam jak w realnym świecie. Kiedy ktoś robi coś złego, to się go zatrzymuje, oskarża, skazuje i wsadza do więzienia. W tym sensie pomysły rządu są krokiem w tył. To zamknięcie oczu i udawanie, że pewnych przestępstw w ogóle nie ma.

Abstrahując od procesów demokratycznych i tego, że niektóre zapisy ustawy hazardowej im zagrażają: czy nie uważa Pan, że kontrolowanie internetu jest po prostu bez sensu, bo tak naprawdę jest niemożliwe? Ludzie, którzy będą chcieli mieć dostęp do określonych treści i tak będą go mieli.
J.L.: – Oczywiście jest tak, że to, co zagraża wartościom demokratycznym, w żadnym stopniu nie utrudni życia przestępcom. To jest zasadniczy zarzut wobec tej regulacji, o której rozmawiamy. Podobno w Australii analogiczna lista stron zakazanych wyciekła do internetu i stała się Świętym Graalem, czymś nadzwyczaj poszukiwanym. Obejście zabezpieczeń jest czymś banalnie prostym, a rejestr jest po prostu indeksem adresów.

Premier na koniec spotkania stwierdził, że może rzeczywiście trzeba ten rejestr porzucić. Czy to Pana uspokaja?
J.L.: – My w organizacjach pozarządowych zazwyczaj mówimy inaczej. Łatwo przyznajemy się do błędów i wycofujemy ze stanowisk, bo wiemy, że dialog społeczny polega na tym, że niektórzy dają się przekonać. A jak ktoś daje się przekonać, to mówi: „jestem przekonany”. Rozumiem, że politycy mówią inaczej i akceptuję to. Z pewnym trudem jednak dociekam sensu tych słów premiera. Czy to co on powiedział oznacza, że rząd chce się z tego projektu wycofać, czy wręcz przeciwnie, chce go na pewien czas przetrzymać, żeby potem do niego wrócić? Ta wypowiedź była wyjątkowo niejasna. Na proste pytanie czy rejestr trafi do kosza, premier odpowiedział: „Być może, nie wiem”.

Gazety następnego dnia pisały, że Tusk się ugiął pod waszymi postulatami.
J.L.: – Zobaczymy, co będzie dalej. Jeżeli premier spróbuje wrócić do tego projektu, być może tylko inaczej opakowanego i nazwanego, to te protesty, które były do tej pory będą niczym w porównaniu z tym, jakie one będą. O tym jestem głęboko przekonany, bo opinia publiczna w tym momencie jest na ten problem bardzo uwrażliwiona. Jedynym rozwiązaniem dla rządu jest wysłuchanie opinii publicznej, bo tak się powinno robić w demokratycznym państwie.

Co jeszcze oburzyło was w związku z ustawą hazardową poza rejestrem stron zakazanych?
J.L.: – Skandaliczny był w ogóle proces procedowania tej ustawy. Minister Boni przyznał, że rządowi podczas pracy nad tą ustawą udzielił się pośpiech, który być może był niepotrzebny. Moim zdaniem to oznaka dużo poważniejszej choroby. To wskazuje, że konsultacje społeczne i transparentność procesu legislacyjnego są w naszym kraju na niskim poziomie, a w przypadku tej ustawy stały na poziomie skandalicznym. Dlatego jednym z najważniejszym postulatów organizacji pozarządowych jest naprawa systemu konsultacji społecznych, właśnie po to, żeby złe pomysły, które będą się pojawiać, były natychmiast zbijane. Myślę, że gdyby w tym przypadku wcześniej zapytano społeczeństwo o treść projektu ustawy hazardowej, rejestr stron zakazanych w ogóle nie stanąłby na agendzie. Konsultacje społeczne pomagają takie pomysły eliminować. Warto też zaznaczyć, że dla nas nigdy nie było ważne, jaki jest zakres blokowania stron. To jest wszystko jedno, co zamierzamy blokować, ważne, że w ogóle jest taka tendencja. Kolejną rzeczą jest zapis w ustawie o zwiększeniu uprawnień służb mundurowych, jeśli chodzi o wgląd w prywatne dane. Zaglądanie w to, co robią obywatele, jest dla nas niepokojącym zjawiskiem.

Jakie wobec tego będą kolejne kroki organizacji pozarządowych w tej sprawie? Premier obiecał, że jeszcze się z wami spotka, ale nie powiedział kiedy.
J.L.: – Wszystkie organizacje, które chcą wziąć udział w debacie o przyszłości społeczeństwa informacyjnego komunikują się za pośrednictwem listy. Ona jest otwarta i zapraszamy wszystkie organizacje do współpracy. Istotne jest, że robimy to w sposób otwarty i, że chcemy stosować wyższe standardy niż administracja rządowa w tym względzie. Razem będziemy starać się wdrożyć trzy postulaty: chcemy, żeby rząd zrezygnował z pomysłu rejestru i wyrzucił go z ustawy, po drugie, chcemy naprawy procesu konsultacji społecznych, po trzecie, rozpoczęcia szerokiej debaty o prawach społeczeństwa informacyjnego. Chcielibyśmy, żeby ta debata była otwarta, żeby była publiczna, żeby każdy, kto ma coś do powiedzenia na ten temat, mógł zabrać w niej głos. Do tej pory ze strony rządu nie został wykonany żaden krok do spełnienia tych postulatów, chociaż minęły już prawie dwa tygodnie od spotkania. Planujemy wysłać do premiera oficjalne pismo, w których wezwiemy rząd do podjęcia tych kroków.

(1) Art. 7 ust. 4 pkt 3 projektu ustawy o wspieraniu rozwoju i usług sieci telekomunikacyjnych (druk nr 2546) w części odnoszącej się do blokowania dostępu do określonych treści zawartych w Internecie jest niezgodny z art. 54 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Prowadzi bowiem do ograniczenia wolności pozyskiwania informacji zawartych na stronach internetowych podlegających obowiązkowi blokowania w sposób, który nie mieści się w konstytucyjnych standardach ograniczania wolności i praw uregulowanych w art. 31 ust. 3 konstytucji.
(2) Opiniowany przepis jest również niezgodny z wyprowadzaną z art. 2 konstytucji zasadą określoności przepisów prawa, gdyż sformułowany został w wyjątkowo nieostry sposób, znacznie utrudniający adresatom jego stosowanie.
(3) Nie można stwierdzić niezgodności omawianego przepisu z art. 54 ust. 2 konstytucji, gdyż art. 7 ust. 4 pkt 3 projektu nie zawiera rozwiązań o charakterze cenzury prewencyjnej. Tymczasem art. 54 ust. 2 zakazuje w zdaniu pierwszym jedynie cenzury prewencyjnej środków społecznego przekazu.

Wydaje się, że zarzuty formułowane do tego projektu są identyczne, co wobec RSiUN.